Luch 2209 ultra-thin horloge

Een superdun, maar toch betaalbaar, vintage klokje uit het oostblok…

Een paar maanden geleden stond de Piaget Altiplano 900p met grote letters bovenaan alle horlogesites. Het wereldrecord voor dunste mechanische horloge ter wereld was weer gebroken, de 900p was met een dikte van slechts 3,65mm toch 0,4mm dunner dan de vorige recordhouder.

Piaget-900P

Dit soort superdunne mechanische horloges zijn een beetje zinloos, maar toch fascinerend. Het uurwerk bevat allemaal kleine veertjes en radertjes die flinterdun gemaakt moeten worden om in die paar millimeter te passen, maar toch stevig genoeg om hun werk te doen en daarbij zelfs vrij nauwkeurig te zijn. Een bepaalde elegantie die je bij moderne quartzhorloges niet meer tegenkomt.

Tof dus, maar het prijskaartje van 25.000 euro voor de 900p schrok me toch een klein beetje af. Een leuk alternatief kun je voor een paar tientjes vinden tussen de vintage horloges uit Rusland. In de jaren ’60 hebben de Soviet ingenieurs ook gewerkt aan een zo dun mogelijk uurwerk. Hun eerste poging was de Poljot 2200, maar die was zo dun dat hij letterlijk verboog tijdens het dragen. De iets dikkere 2209 bleek een stuk beter bestand tegen daadwerkelijk gebruik.

Luch 2209 movement macro

De technische uitleg is lang en saai, maar kort door de bocht zijn een hoop onderdelen die normaal in het midden van het uurwerk op elkaar gestapeld liggen nu op ingenieuze wijze naast elkaar geplaatst. Hierdoor is de 2209 veel dunner dan andere uurwerken uit die tijd: slechts 2,9mm dik (alleen het uurwerk, de 3,65mm van Piaget’s 900p gaat om het hele horloge).

Luch 2209 side shot

De 2209 is bijna twintig jaar lang gemaakt, van 1961 tot en met 1979, en door die jaren heen in verschillende merken horloges gestopt. Ze hadden bijna allemaal dezelfde dunne kast, met kleine pootjes die schuin uitsteken en een bol plexiglas glaasje er bovenop, maar vaak per merk eigen ontwerpen wijzers en wijzerplaten. Het resulterende horloge is uiteindelijk 7mm dik, wat grotendeels komt door het bolle glas. Om een beeld te geven van de vele variaties heeft een verzamelaar op WatchUSeek een foto gemaakt van zijn persoonlijke collectie:

collection2209

Merken als Poljot, Luch en Wympel brachten in de USSR horloges op 2209 basis uit, terwijl merken als Sekonda en Cornavin ze exporteerden naar het Westen. Ik vond mijn exemplaar, gemaakt door Luch (uitspraak: loetsj), via eBay en voor 3 tientjes inclusief verzendkosten kwam hij uit Rusland mijn kant op. Het horloge heeft wel wat te verduren gehad en mag met recht vintage genoemd worden. De wijzerplaat en wijzers zijn nog schoon en bijna onaangetast, maar de kast heeft flink wat krassen en butsen en op een van de pootjes zelfs een plek waar de goudlaag helemaal weggeslagen is. Maar dat geeft een vintage klok natuurlijk juist karakter, en verklaart ook de lage prijs.

Luch 2209 wristshot

Mocht je meer geld uitgeven om een NOS exemplaar te bemachtigen – New Old Stock, oftewel ongebruikte exemplaren in originele verpakking uit onverkochte oude voorraad – is het klokje zelfs uitermate geschikt als een formeel horloge, zoals een andere WatchUSeek gebruiker hier laat zien:

polj aut blk w out photo 2012-10-15082114_zpsdb8358a7.jpg

Je moet als je via eBay op zoek gaat wel wat geduld hebben. Er worden vaak 2209 ultra-thin horloges aangeboden met een hoge Buy-It-Now prijs van zo’n 100 tot 150 dollar. De verkoper zit simpelweg te wacht tot er iemand impulsief genoeg is om op die knop te drukken. Maar leuk als zo’n ultra-thin is, hij is absoluut geen 150 dollar waard. Het is beter om de normale veilingen af te wachten, te zoeken naar een exemplaar in goede staat waar niet te hard op geboden wordt. Als dat lukt heb je voor weinig geld echt wat moois te pakken.

Nog één wijze les: de nummers die ze in de USSR voor uurwerken gebruikten waren niet uniek, maar een functionele code die grootte en doel omschrijven. De 2209 code is daarom van toepassing op 3 compleet verschillende Soviet uurwerken! Pas daarom op als je horloges ziet met een 2209 van Vostok of van Raketa. Dat zijn niet dezelfde klokjes als mijn Luch. De Raketa horloges met hun versie van de 2209 zijn vaak ook nog erg dun, vergelijkbaar met deze Luch, maar Vostok stopte hun 2209 in zulke klokken:

Vintage Soviet Union Vostok diver in tonneau case

Toch net even anders :)

Draaitafel terug van service bij Dr. Thorens

Ook draaitafels hebben soms wat zorg nodig. Daar is Dr Thorens voor!

Elke zelfrespecterende hipster luistert naar vinyl. En een hipster is natuurlijk alleen een hipster als ie dat doet op een draaitafel die beter is dan die van z’n vrienden, alleen maar om te kunnen zeggen dat ie beter is. Vandaar dat ik vier jaar geleden een vintage Thorens TD-166 draaitafel kocht in plaats van een nieuw plastic USB geval uit de MediaMarkt.

Thorens TD166 - Overview

Een nadeel van vintage kopen is dat niemand verwacht had dat deze apparaten een halve eeuw later nog steeds gebruikt zouden worden. Ze zijn nooit gemaakt om zo lang zonder iets van onderhoud te blijven draaien, regelmatig een beetje nieuwe olie is toch wel het minste. En vooral tijdens de opkomst van de CD werden dit soort draaitafels massaal weggestopt in kasten en voor tientallen jaren vergeten. Eenmaal weer gevonden en doorverkocht heeft zo’n draaitafel meestal al iets van dertig jaar aan achterstallig onderhoud te verduren gehad.

Mijn TD-166 was volgens het serienummer al veertig jaar oud, en volgens de verkoper waarschijnlijk in de jaren ’80 voor het laatst gebruikt. Wat er überhaupt nog aan restjes olie in zat had ik de afgelopen vier jaar er wel uitgedraaid. Achterstallig onderhoud was nog de nette manier om het te omschrijven. Gelukkig is er Dr. Thorens.

Thorens TD166 - Close-up Thorens text

Dr. Thorens, oftewel Rob, komt hoog aanbevolen op de verschillende Nederlandse audio fora. Een liefhebber die jarenlang in de hifiwereld gewerkt heeft en nu in z’n vrije tijd Thorens draaitafels onder handen neemt. Ongeacht het model of de leeftijd van je Thorens, bij Rob kun je ermee terecht voor een opfrisbeurt.

Thorens TD166 - Close-up RPM selector

Afgelopen november stuurde ik een email met alle gebreken die mijn tafel had en de vraag wat een servicebeurt precies zou kosten. Ik kreeg meteen een duidelijke prijslijst terug, maar ook de melding dat ik pas in februari (!!!) aan de beurt zou zijn. Drukke man, die Rob. Maar goed, ik had geen haast, die paar maanden gingen het verschil ook niet maken na dertig jaar.

Thorens TD166 - Close-up Ortofon Red cartridge

Voor ik de tafel naar Rob bracht moest ik zelf al een beetje onderhoud uitvoeren – door een ongelukje bij het verplaatsen van de draaitafel vloog de arm van z’n standaard af en knalde de naald tegen het plateau. Hopeloos verbogen, maar dat was stiekem een geluk bij een ongeluk: ik wou toch al een upgrade en dit was het perfecte excuus om niet alleen de naald maar het hele element te vervangen.

Van de populaire budgetelementen koos ik uiteindelijk de Ortofon 2M Red, stiekem omdat de vormgeving van de Red zoveel mooier is dan van zijn competitie. Kiezen op uiterlijk is vloeken in de audiofiele kerk natuurlijk, maar de Red ziet er wel echt veel toffer uit op je arm dan een standaard element.

Thorens TD166 - TP16 mkIV arm

Toen ik begin februari de draaitafel bracht inspecteerde Rob alles samen met mij, om zo een goede prijsopgave te kunnen maken. Sowieso zou de hele tafel schoongemaakt en geolied worden, maar we zouden nu nog andere onderdelen tegen kunnen komen die aan vervanging toe waren. Stukje bij beetje haalde hij delen van de tafel om de stand van zaken te kunnen beoordelen. De rubber snaar die het plateau aandrijft moest bijvoorbeeld meteen vervangen worden, die was zo uitgelubberd dat hij een paar centimeter langer was dan een nieuwe. Dit veroorzaakte ook het probleem dat de tafel niet goed kon schakelen tussen 33 en 45 toeren.

Thorens TD166 - Close-up TP16 mkIV arm gimbal

De arm, een TP16 mkIV, hoort niet standaard op deze tafel maar komt van een duurder model Thorens. Rob vond dat zeker een mooie combinatie, vooral gezien zijn positieve ervaringen behaald met TP16 armen. Maar dit exemplaar was niet perfect, er was speling op gekomen. De lagers zaten niet meer strak en hij kon zijdelings bewegen terwijl hij echt alleen maar omhoog en omlaag moet kunnen. De armsteun stond ook hopeloos verkeerd, waardoor het mogelijk was voor de arm om zo hard tegen het plateau te slaan. En mijn montage van het Red element bleek ook niet helemaal zoals bedoeld. Geen probleem, werd allemaal gefixed.

DSCN2171

De binnenkant werd ook niet ontzien. De as van het plateau werd gedempt zodat zo min mogelijk trillingen werden doorgegeven. De overige bitumen demping – de zwarte strips die rondom de kast en op het subchassis geplakt zijn – was door de vorige eigenaar aangebracht. Rob was daar niet geweldig enthousiast over maar hij vond het wel acceptabel uitgevoerd.
De audiokabels waren door de vorige eigenaar al vervangen door dikkere, wat er goed uit zag. Maar de stroomkabel voor de motor liep naast deze audiokabels, wat voor storing zou kunnen zorgen. Deze kabels werden daarom naar andere kanten van de kast verplaatst. Intern werden de audio- en grondkabels ook verlegd, zodat deze zo min mogelijk invloed zouden hebben op de beweging van het geveerde subchassis.

DSCN2170

Dat geveerde subchassis was het volgende aandachtspunt. Thorens staat bekend om draaitafels waarbij de arm en het plateau samen op een apart geveerd subchassis gemonteerd zijn. Als je een tik geeft tegen het plateau terwijl de tafel speelt zie je dat het plateau en de arm samen exact dezelfde bewegingen maken, waardoor de muziek niet overslaat. Ook onzichtbare trillingen worden op deze manier uit het geluid gehouden. Maar om dat systeem goed te laten werken moeten de drie veren van het subchassis perfect ingesteld staan. Omdat de veren langzaam uitrekken zou dat na al die jaren niet meer het geval zijn. De zware bitumen demping op het subchassis is hier eigenlijk een nadeel – de veren moeten ook weer anders afgesteld worden om te compenseren voor het extra gewicht. En deze vering is ook meteen de reden waarom het zo lang duurt voordat een tafel bij Rob geserviced is, na elke aanpassing van de vering moet deze opnieuw inzakken tot een stabiel punt is bereikt.

Thorens TD166 - Close-up case

De buitenkant van de tafel kreeg daarna voldoende aandacht. De hele kast werd opnieuw zwart gespoten, zodat alle lelijke plekjes en stootjes in de lak verdwenen. De metalen bovenplaat werd volledig schoongepoetst, de metalen strip aan de voorkant omgedraaid zodat de mooiste kant zichtbaar was. Ook het plateau kreeg een poetsbeurt om alle vlekjes en krasjes eruit te werken.

Thorens TD166 - Close-up platter

Als laatste werd er een nieuwe bodemplaat gemaakt en gemonteerd. De standaard bodemplaat is gemaakt van dun hardboard, wat erg gevoelig is voor resonanties. Vaak worden vervangende bodemplaten van dik MDF gemaakt maar Rob gebruikt Trespa, een modern alternatief gemaakt van geperst papier. Dat klinkt alsof het al helemaal niks weegt, maar een dunne Trespa bodem is even zwaar en stevig als een 2 centimeter dik MDF alternatief. Onderop de bodemplaat werden nog drie voetjes van Trespa geplaatst om de tafel verder omhoog te tillen en te isoleren.

Thorens TD166 - Close-up record

Twee weken later kon ik de draaitafel weer ophalen. Weer werd ik door Rob op een tour door de hele tafel genomen om te laten zien wat er allemaal gebeurd was. Daarna nog even lekker met een kop koffie erbij kletsen over muziek en audio. Het is toch altijd mooi om iemand tegen te komen die zo overduidelijk een liefhebber is, die van een specifieke niche heel veel weet. Gave verhalen over de invloed van je bekabeling, over de DIY truukjes die hij door de jaren heen al had geprobeerd om geluid mooier te maken, welke superdure tafels toch een teleurstelling blijken. Hij liet ook vol enthousiasme een Origin Live Alliance arm horen, een modern budgetmodel die zijn duizend euro duurdere SME armen eruit wist te spelen. Mocht ik ooit nog zo ver doorslaan dat ik een draaitafel echt custom van onderdelen in elkaar ga zetten staat die zeker hoog op het lijstje.

Een keertje bij Rob langs gaan met je Thorens is dus zeker een aanrader. En nu staat de TD-166 weer fijn bij mij in de woonkamer plaatjes te draaien!

Vintage Ronson Whirlwind aansteker

Een aandenken aan mijn overleden grootvader…

Mijn opa overleed toen ik nog jong was – wel oud genoeg dat ik er wat van zou kunnen herinneren, maar al zo lang geleden dat ik er toch weinig meer van weet. Longkanker, het resultaat van roken in de tijd dat nog niemand wist hoe slecht het voor je was.

Ergens is het dus cru dat van de twee dingen die ik nog van hem heb, één een horloge is – hoe kan het ook anders – maar de ander een aansteker.

IMG_9456.jpg

Na het overlijden van mijn oma, een paar jaar geleden, kwamen we deze spullen tegen tijdens het opruimen van het huis. Het horloge, relatief nieuw en afgezien van emotionele waarde niet speciaal, kon na vervangen van batterij en bandje meteen door. De aansteker daarentegen, weggestopt en vergeten in een hoekje van een kast, deed helemaal niks meer.

IMG_9465.jpg

Uit nieuwsgierigheid nam ik hem toch mee, om te kijken of ik hem kon repareren. Googlen naar het merk leverde al snel wat hulp – er blijken verzamelaars van aanstekers te zijn die daar ook hele sites aan wijden. De aansteker is een Ronson Whirlwind, een Amerikaans model gemaakt tussen 1941 en 1956, met een speciaal uitschuivend windscherm dat de vlam beschermt als je buiten staat.

IMG_9474.jpg

Ronson staat bekend om een ingenieus systeem waarbij je met één druk op de knop de aansteker ontsteekt en weer dooft als je hem loslaat, in tegenstelling tot een Zippo aansteker. Zelfs het patent, de handleiding en verschillende advertenties voor dit model zijn via Google nog beschikbaar.

ronsonad

Vroege modellen van de Whirlwind uit de jaren ’40 hadden Ronson “Whirlwind” op het windscherm staan, later stond daar geen tekst meer op. Ik vond zelfs afbeeldingen van identieke exemplaren die volgens de verzamelaars uit 1942 kwamen.

IMG_9470.jpg

Dat zou deze aansteker al zeventig jaar oud maken, nog uit de tijd dat de familie in Indonesië woonde, voor mijn moeder geboren was. Dat mijn opa deze aansteker zelfs in Nederland nog had betekent dat hij ‘m lang bij zich heeft gehouden, meegenomen in de periode dat Indonesië gevaarlijk onstabiel voor Chinezen werd en hij besloot zijn familie in Nederland in veiligheid te brengen. Opeens snap ik de charme van historische Zippo’s verzamelen ook – deze dingen waren belangrijke tools voor rokers, gingen overal mee naar toe, hebben wat meegemaakt. Heel anders dan de wegwerpaanstekers die we tegenwoordig gebruiken. Vintage kun je ook in een winkel kopen en leuk naar kijken, het patina waarderen, afvragen waar het geweest is. Maar dit stuk vintage komt uit de familie. Dat is toch anders.

Reparatie van zo’n oude aansteker bleek nog best lastig. Het één-knop systeem is simpel en elegant: door middel van tandwieltjes wordt bij het indrukken van de knop tegelijkertijd het deksel opengeklapt en de lont aangestoken. Bij het loslaten valt het deksel weer dicht en dooft de vlam. Maar alles was zo vastgeroest dat de knop niet eens ingedrukt kon worden. Ook het vuursteentje zat muurvast en de dop van de benzinetank bleek niet goed af te sluiten.

6825946923_fb6830b711_o.jpg

Uiteindelijk had ik hulp van een aansteker-reparateur op Marktplaats nodig – ja, die bestaan – om de buis voor vuursteentjes weer open te boren, de rest kon ik zelf oplossen. En toen had ik weer een werkende Ronson Whirlwind in handen:

IMG_9476.jpg

Een vreemd object om te hebben. Eén van de twee resterende bezittingen die ik nog van mijn grootvader heb. Die ook lang van hem is geweest, een leven over meerdere continenten heeft meegemaakt. Maar tegelijkertijd ook een symbool van de ziekte waar hij aan is overleden.

IMG_9478.jpg

Toch fijn dat ie het weer doet.